Kaybolup da, hayatta olup olmadığı bilinmeyen bir kişinin eşi başkasıyla evlenebilir mi?

Kaybolup da kendisinden haber alınamayan, dolayısıyla yeri
ve hayatta olup olmadığı bilinmeyen kişiye “mefkûd” denilir.
Fakihler mefkûdün eşinin boşanma hakkı konusunda farklı
görüşler ileri sürmüşlerdir. Hanefîler “hükmen ölüm kararı”
için “akranlarının vefatına veya ortalama olarak yaşayabileceği
azami süreye (ki bu süre farklı görüşlere göre 62 ilâ 120 yıldır)
kadar beklemek gerekeceği” görüşünü benimsemişlerdir. Ayrıca
bu durumu eşinin müracaatı üzerine mahkeme tarafından
“evlilik bağına son verilebilmesine imkân sağlayan bir gerekçe”
saymamışlardır [Serahsî, el-Mebsût, XI, 34 vd. ].
Hanbelî mezhebinde “mefkûd/kayıp” kişinin ortalama olarak
yaşayabileceği süre dolunca [Huraşî, Şerhu Muhtasarı Halîl, Beyrut, IV, 149
vd. ], Şâfiî mezhebindeki yaygın görüşe göre de “daha fazla yaşamayacağına
kanaat getirildiğinde” ölü sayılmasına karar verilebilecektir
[Şâfıî, el-Ümm, V, 346; Şirbîni, Müğni’l-muhtâc, V, 97-98].
Mâlikîlere göre ise eşinin müracaatı üzerine hâkim gerekli
araştırmayı yapar. Bilgi edinilmesinden ümit kesilmesi hâlinde
“dört yıl” beklenir; bu süre bitince hâkim ayırma kararı verir ve
kadın vefat iddetini bekleyip sonra başkasıyla evlenebilir [Sahnûn,
el-Müdevvene, III, 742-743; Vehbe Zuhaylî, el-Fıkhu’l-İslamî, V, 784-785; VII,
532-534; 643-644]. 1917 tarihli Osmanlı Hukûk-ı Aile Kararnamesi’nde
de konu bu görüşe göre düzenlenmiştir. Bu içtihat maslahata
daha uygundur. Buna göre kocasından dört yıl veya daha
fazla haber alamayan kadın bu son görüşe göre boşanmak üzere
mahkemeye başvurabilir. Mahkemenin boşaması hâlinde vefat
iddeti bekledikten sonra başka biriyle evlenebilir.
Söz konusu olan erkeğin yaşadığı yer biliniyor, fakat herhangi
bir engeli olmamasına rağmen bu kişi eş olarak sorumluluklarını
yerine getirmiyor olabilir. Nikâh sebebiyle ortaya çıkan dünyevi ve uhrevi maslahatlar ortadan kalktığı, kadın ve erkeğin
bir arada yaşamasının imkânsız hâle geldiği böyle bir durumda
da kadın boşanmak için mahkemeye müracaat edebilir.(Diyanet)