İnsanın hayatta iken çocukları arasında ayrım yaparak birine veya bazılarına mal varlığının tamamını veya bir kısmını bağışlaması caiz midir?

Esasen kişinin sağlığında kendi malında istediği şekilde tasarruf etme hakkı vardır. Bir kimse, hukuken malının bir kısmını veya tamamını yabancı birisine verebileceği gibi, çocuklarından birisine veya bazılarına da verebilir. Bu tasarrufu hukuken geçerlidir. Ancak hükmü konusunda İslam âlimleri arasında farklı görüşler vardır. Konu ile ilgili tartışmalar şu hadisin farklı anlaşılmasına ve yorumlanmasına dayanır. Hz. Peygamber (s.a.s.), malının bir bölümünü bir oğluna vermek isteyip kendisini şahit tutmak isteyen Nu’mân b. Beşîr adındaki sahabîye diğer çocuklarına da mal verip vermediğini sormuş, vermediğini öğrenince ona şahit olmamış, başkasını şahit tutmasını istemiş, (hadisin farklı rivayetlerindeki ifadelere göre) “onu geri al”, “çocukların arasında âdil davran”, “zulmüne beni şahit tutma” gibi ifadelerle Numan’ı reddetmiştir [Buhârî, Hibe, 12]. Hanefî, Şâfiî ve Mâlikîlerdeki güçlü görüşe göre babanın hayatında iken çocuklarına mal vermesi durumunda eşit davranması müstehab, ayırım yapması mekruhtur [Kâsânî, Bedâiu’s-sanâi, VI, 127; İbn Nüceym, el-Bahru’r-râik, VII, 288; Huraşî, Şerhu Muhtasari’l-Halîl, VII, 82; Zekeriyyâ el-Ensârî, Esne’l-metâlib, II, 483]. Ahmet b. Hanbel’e, bazı Mâ- likîlere ve Hanefîlerden Ebû Yusuf’tan gelen bir rivayete göre ise babanın mal verirken evlatları arasında eşit davranması vacip (farz), ayırım yapması haramdır [Buhûtî, Keşşâfü’l-Kınâ, Beyrut, 1982, IV, 309; İbn Cüzey, el-Kavânînü’l-Fıkhiyye, 546]. Babanın bütün çocuklarına mal vermesi durumunda kız erkek ayırımı yapmadan hepsine eşit mi vereceği, yoksa mirasta olduğu gibi erkek çocuğuna iki, kız çocuğuna bir pay mı vereceği konusu da tartışmalıdır. Bu konuda da çoğunluğun görüşü hepsine eşit vermesidir [Kâsânî, Bedâiu’s-sanâi, VI, 127; İbn Kudâme, el-Muğnî, V, 388]. İster farz olsun ister müstehab, babanın mal verirken çocukları arasında eşit davranması dinin ruhuna daha uygundur. Ayrıca çocuklar arasında ayırım yapmak onların hem ana babalarına hem de birbirlerine karşı buğz etmelerine, aralarına soğukluk hatta düşmanlık girmesine sebep olmaktadır. Bu yüzden babalar meşru bir gerekçe yoksa mal verirken çocukları arasında eşit davranmalı, aralarında ayırım yapmamalıdırlar. Hanefi âlimleri ise evlatlardan bir kısmı çalışamayıp ilimle meş- gul olursa veya daha muttaki ise ya da çalışamayacak derecede hasta ise diğerlerine tercih etmekte herhangi bir sakınca olmadığını söylemektedirler [Şeyhzâde, Mecmaû’l Enhur, İstanbul 1316, II, 357].